MENU
So Phy: Ik ben zo onder de indruk van Gods Woord in het Koei

So Phy: Ik ben zo onder de indruk van Gods Woord in het Koei

10 aug

DRIEBERGEN – We naderen de dag waarop elke taalgroep op aarde toegang heeft tot het Woord van God. Alleen al in het eerste kwartaal van 2020 was Wycliffe Bijbelvertalers Nederland betrokken bij het beschikbaar maken van de Bijbel in vier verschillende talen. ‘Gods liefde heeft mij veranderd.’

De Bijbel in de Koei-taal (Cambodja) is een van de vier beschikbare Bijbels. De groeiende, maar nog jonge christelijke gemeente heeft nu het Nieuwe Testament en een deel uit het Oude Testament. Een zegen! Een van de gemeenteleden is So Phy. “Ik ben zo onder de indruk dat we nu Gods Woord in het Koei hebben. Ik ben veranderd door Zijn liefde. Ik zie dat veel mensen in mijn dorp liefde en aandacht tekort komen. Ik hoop dat zij ook hun waarde in God leren kennen.”

Op zaterdagavond 27 juni vertelt So Phy haar verhaal in de jubileum livestream van Wycliffe Bijbelvertalers. De kracht van Gods Woord is daarin duidelijk zichtbaar: de Bijbel in haar eigen taal veranderde So Phy’s leven compleet. Bram van Grootheest, directeur Wycliffe Bijbelvertalers: “We zien de kracht van Gods Woord wereldwijd en dat maakt ons intens dankbaar. Gods werk gaat door, Zijn Woord wordt verspreid en daarmee komt de wederkomst dichterbij.”

Het 50-jarige bestaan van Wycliffe Bijbelvertalers zou dit jaar gevierd worden met een speciale jubileumdag. Omdat dit – door corona omstandigheden - niet door kan gaan, komt er een unieke livestream. In de livestream spreekt ook Ann Voskamp, bestsellerauteur van Duizendmaal Dank en is er muziek van en met Christian Verwoerd.

Lees hieronder een mooi gesprek
met Kees Jan en Mirjam


1. Jullie zijn na een periode van 15 jaar in Cambodja weer naar Nederland teruggekeerd. Hoe is het om hier te zijn?
20 maart 2020 vertrokken we uit Cambodja. We kwamen in Nederland aan precies in de tijd dat er allerlei maatregelingen werden getroffen tegen Corona. Dat maakte wel dat we het gevoel hadden hier niet echt te landen. Dat we in een soort Niemandsland terecht waren gekomen. We hadden alles achtergelaten in Cambodja: Vrienden, kerk, werk, collega’s. Hier was even niet veel mogelijk. Aan de ene kant gaf dat ook wel wat rust na een hele drukke tijd, maar aan de andere kant hadden we het gevoel dat we een vrije val maakten.

2. Hoe kan jullie achterban jullie het beste steunen, met jullie meeleven, nu jullie in Nederland zijn?
We zijn dankbaar dat we zelfs in deze tijd wel contact konden hebben met een beperkt aantal mensen binnen de familie. Verder is het altijd fijn als mensen geïnteresseerd zijn, een berichtje sturen of je welkom heten, ook al kunnen we elkaar dan niet gelijk ontmoeten.

3. Wat was jullie motivatie om Bijbelvertaler te worden? Hoe kwamen jullie in Cambodja terecht?
We houden allebei van de Bijbel. De Bijbel helpt ons om God beter te leren kennen en om onze weg met Hem te kunnen gaan. Door de Bijbel worden we bemoedigd en aangevuurd. We kunnen ons niet voorstellen hoe je kunt groeien in je geloof als je geen Bijbel hebt in een taal die je goed begrijpt. We gunnen iedereen een Bijbel waardoor God kan spreken tot die persoon in een begrijpelijke taal. Verder kun je een Bijbel achterlaten voor mensen. William Cameron Townsend had het al gezegd, dat de Bijbel de belangrijkste zendeling is die je kunt hebben. Door de Bijbel hebben mensen de beste Leidraad die ze zouden kunnen wensen.
We wilden eigenlijk naar een land in ZO-Azië dat vrij gesloten was op dat moment. Omdat we nog weinig ervaring hadden, werd ons echter aangeraden om naar een meer open land te gaan. Zo kwamen we in Cambodja terecht. Daar waren toen volop teams nodig.

4. Jullie zijn uiteindelijk onder de Koei-mensen gaan werken. Hoe kwamen jullie bij deze groep mensen?
We wilden graag ervaring opdoen in alle aspecten van het vertaalwerk. Onder de Koei was al onderzoek gedaan om te kijken wat de taalsituatie daar was: Is de taal levend, hoeveel dialecten zijn er en waar wonen de mensen. Ze zochten naar een team die daar een vertaalproject wilden beginnen. Dit was best een beetje pioneren en dat sprak ons aan. Verder was dit een onbereikte groep en we geloven dat iedereen de kans moet hebben om God te leren kennen. We gingen ervoor bidden en besloten naar het Koei-gebied te verhuizen nadat we de nationale taal (het Cambodjaans) hadden geleerd. Eerst woonden we in de provinciale hoofdstad. Daar maakten we contact met wat Koei-mensen uit omliggende dorpen. Al gauw wisten we waar de echte Koei-dorpen zich bevonden. We hebben toen eerst een klein jaar telkens twee weken in de stad en twee weken in een dorp gewoond. In het dorp hadden we een eenvoudig huis. Heel eenvoudig! Dat was echt bikkelen. Het was al bikkelen om er te komen: in het regenseizoen moest je door het water en door de modder, twee tot drie uur lopen. Achteraf gezien heeft God toen al achter de schermen de ‘schaakstukken’ gepositioneerd. Uit een gezin van een huis schuin tegenover ons zijn later onze twee moedertongvertalers en een andere belangrijke medewerkster voortgekomen. Later zijn we naar dat dorp verhuisd.

5. Hoe zijn jullie het werk onder de Koei begonnen? Was er al een project of begonnen jullie vanaf het begin?
De taal survey was al wel gedaan, maar verder was het project nog een open vacature. Dat betekende dat we eerst de taal en cultuur van de Koei moesten leren. De taal was ook niet op schrift gesteld, dus daarna zijn we met de Koei- gemeenschap bezig geweest om een alfabet te creëren op basis van Cambodjaanse tekens. Verder moest de grammatica worden geanalyseerd. Nadat er een alfabet was gemaakt, maakten we met een collega een lees- en schrijf programma voor mensen die al wel een klein beetje de nationale taal konden lezen en schrijven. Het was een programma waardoor mensen snel Koei konden leren (een transitie-programma). Met behulp van een aantal lokale medewerkers maakten we allerlei soorten boekjes – traditionele verhalen, over gezondheid etc. Ondertussen leerden we mensen steeds beter kennen en baden we voor de juiste personen die zouden kunnen helpen met Bijbelvertaalwerk. Uiteindelijk waren Phen en zijn zus Sophea bereid hierbij te helpen. Met Gods hulp en genade hebben we al die jaren met hun kunnen werken.

6. Hoe begin je aan Bijbelvertaalwerk, wat is daar voor nodig?
Nadat het grondwerk is gedaan (zie hierboven), moesten de moedertongvertalers training krijgen. Kees Jan gaf veel praktische traning door met hen te werken, maar er werden in het land ook workshops gegeven. Mensen van verschillende taalgroepen volgden die workshops gelijk, dus er was onderling ook veel interactie en mogelijkheid tot leren. Als eerste vertaalde het team 100 verzen uit Lukas waarin verschillende genres zaten (verhalend, lofzang). Eerst maakten Phen en Sophea een ‘kladvertaling’ op basis van de Cambodjaanse vertalingen. Daarna kwam Kees Jan erbij en keken ze naar de exegese en of de tekst natuurlijk en duidelijk is. Hierbij worden allerlei vertalingen en hulpen gebruikt. Daarna maakte Mirjam met haar taalhelpers vragen bij de vertaalde tekst en interviewden ze mensen in verschillende dorpen hoe ze vertaalde stukjes begrepen. Daarna wordt de vertaalde tekst nog gelezen door een kerkcommissie, wat voor de acceptatie belangrijk is. Als laatste wordt de tekst gecontroleerd door een internationale consulent. Kortom, er komt heel wat bij kijken voor een vertaald gedeelte geprint en gebruikt mag worden.

7. Met wie werkten jullie samen? Welke rol speelden lokale vertalers, een vertaalcommissie, mobilizers etc.?
Kees Jan werkte voornamelijk met Phen en Sophea, de moedertongvertalers. Mirjam werkte met twee vaste taalhulpen, So Phy en Huon. We werkten ook met een kerkcommissie. Hierin zaten vaak wat oudere mensen van verschillende kerken en dorpen. Zij lazen alle vertaalde gedeelten samen door en bespraken bepaalde kernwoorden. Dit was voornamelijk voor de acceptatie van de Koei- vertaling. Maar omdat de gemiddelde leesvaardigheid en bijbelkennis eigenlijk heel laag was, hebben we niet het hele Nieuwe Testament met hen gedaan. Daar ging dan teveel tijd in zitten. In een vroeg stadium hebben we samen met het Bijbelgenootschap in Cambodja audio-opnames gedaan van bijbelverhalen (uit Oude en Nieuwe Testament) en het boek Lukas. So Phy ging hiermee naar verschillende dorpen, zodat geïnteresseerden naar de mp3-opnames konden luisteren, en zo bekend worden met het Woord van God.

8. 15 jaar is een lange periode. Het NT is klaar en dat is prachtig. Waren er ook wel eens teleurstellingen op jullie weg?
Natuurlijk. Dat begon al vrij vroeg op onze weg. De eerste teleurstelling was dat het Ministerie van Onderwijs eigenlijk niet geïnteresseerd was om het Koei alfabet officieel goed te keuren. Ze vonden dat de Koei wel genoeg hadden aan de Cambodjaanse taal (de nationale taal en de taal waarin op de openbare scholen onderwijs gegeven wordt). Wel kregen we goedkeuring van het Koninklijke Taalinstituut van Cambodja, maar we hadden de Koei zo graag een officiële erkenning van het alfabet gegund door het Ministerie. Nu is het op provinciaal niveau wel erkend, maar niet op landelijk niveau.

9. Wat waren de dieptepunten?
De dieptepunten hielden verband met de fases waarin we ons bevonden. De eerste fase van het project was vooral fysiek heel zwaar. We woonden in een simpel houten huis op palen en leefden op een eenvoudige manier. In het regenseizoen was de weg heel slecht en dus moesten we op slecht begaanbare wegen lopend van het dorp naar het dichtsbijzijnde stadje. Dat kostte wel twee à drie uur lopen. Soms liepen we tot onze middel door het water. Onze dochter, Tirsa, was die tijd nog klein en moest vaak gedragen worden op Kees Jans nek of rug. Als je geluk had dan was de omgeving zó overstroomd dat men bootjes als taxi inzette... Natuurlijk brengt dit de nodige tropische ziekten met zich mee. We zijn alledrie wel ziek geweest met ziekten als knokkelkoorts, malaria, tyfus, leptospirosis en huidproblemen. Dat waren wel spannende en pittige tijden. Toen de wegen beter werden, kwamen er ander soort uitdagingen. Haast nog moeilijker zouden we zeggen. Het was dag in dag uit vertalen. De kerk was nog jong en je ziet niet direct veel resultaat van je werk. Het kost een hele lange adem. We hebben ons wel eens afgevraagd of we misschien wel voor niets onze beste jaren in een afgelegen hoekje van Cambodja aan het verslijten waren.

10.Hoe kwam het dat jullie doorgingen?
We woonden aan de rand van de rijstvelden. Regelmatig gingen we met onze Koei-vrienden het veld in om hen te helpen met planten of oogsten. Dit hele proces heeft ons heel veel geleerd. Toen we in het boek Johannes bezig waren kwamen we bij het vers in hoofdstuk 12: 24 wat zo vertaald is: “Een rijstkorrel die valt op de aarde - als het niet eerst breekt dan ontkiemt het niet, het blijft één en dezelfde rijstkorrel, maar als die korrel breekt en ontkiemt dan brengt het veel vrucht voort.” Hiermee doelt de Here Jezus natuurlijk eerst op zichzelf. Maar Hij roept ons op Hem daarin na te volgen. Breken is niet echt een fijn proces, maar wel noodzakelijk willen we vrucht dragen. Bovenaan onze gebedsmails hadden we de tekst uit Galaten 6 staan: “....want als we niet verzwakken zullen we oogsten wanneer daarvoor de tijd gekomen is.” Gebed van anderen is hierin ook heel belangrijk geweest, zodat we de lange adem konden blijven hebben. Verder is er een lied dat ons steeds weer heeft bemoedigd (en nog steeds!). Een soort lijflied. We hebben ons regelmatig zwak gevoeld, maar daarin ook Gods kracht ervaren.

You are my strength when I am weak You are the treasure that I seek You are my all in all
Seeking You as a precious jewel Lord, to give up I'd be a fool
You are my all in all
Taking my sin, my cross, my shame Rising up again I bless Your name You are my all in all
When I fall down You pick me up When I am dry You fill my cup You are my all in all
Jesus, Lamb of God
Worthy is Your name Jesus, Lamb of God Worthy is Your name

11. Wat waren de hoogtepunten in de afgelopen jaren? Waar ben je heel enthousiast of dankbaar voor?
Er zijn heel veel dingen om dankbaar voor te zijn. Het grootste wonder is als je mensen echt ziet veranderen door Gods Geest. Dat God een persoon gewoon kan veranderen. Dat blijft het allermooist.
Een ander hoogtepunt was een christelijke bruiloft. Dat zal heel vreemd klinken, maar het was een uiting waarin heel veel dingen samenkwamen. Allereerst was het de eerste christelijke bruiloft in het Koei. Ceremonies werden altijd op een boeddhistische/animistische manier gedaan. We hadden de gelegenheid om samen met een groep christenen van verschillende kerken na te denken over de vraag hoe we nu christelijke ceremonies gaan doen als bruiloften, begrafenissen en baby ceremonies. Het was prachtig om te zien hoe lokale christenen hiermee bezig gingen. Het was echt ‘hun ding’. We dachten na over vragen als: Wat doen jullie normaal, wat gebeurt er als je dat niet doet, wat zegt de Bijbel hierover, hoe gaan we een bepaald ritueel als christenen doen, welke liederen/dansen horen hierbij enz. Tijdens die eerste christelijke bruiloft zagen we dat allemaal in actie: Vertaalde bijbelgedeelten werden gebruikt, liederen waren er in het Koei geschreven waarop hele mooie dansen waren gemaakt, rituelen werden gehouden op een manier dat het zowel cultureel gevoelig is als trouw aan God. Het voelde zelfs méér Koei dan de normale bruiloften.
Nog een hoogtepunt was het liedboek. Het is zo bijzonder dat veel mensen uit de huiskerk allerlei christelijke Koei liederen gingen schrijven. Sommige liederen vertaalden ze uit het Khmer, andere liederen hadden te maken met hun eigen ervaringen, weer andere werden speciaal geschreven voor ceremonies. De nieuwste editie bevat 117 liederen. Het wordt volop gebruikt en dat is supergaaf!

12. Afgelopen februari is het NT opgedragen, met een uitbundige viering georganiseerd door de plaatselijke kerk. Hoe is die kerk er gekomen?
Het begon met Phen, de man die met Kees Jan werkte. Hij en zijn vrouw waren geïnteresseerd in het verhaal van God. Zo goed en zo kwaad als het ging probeerden we hen over God te vertellen. We gebruikten daarvoor materialen in het Khmer, de nationale taal. Zij kwamen tot geloof en Phen werd ook de vertaler van het Koei NT. Hij heeft alleen klas 1 en 2 van de lagere school gevolgd, maar is heel taalgevoelig, poetisch haast. Hij heeft dan ook veel liederen geschreven. Door dit gezin kregen we steeds meer contacten. Op een gegeven moment, in de eerste jaren, werd Phen’s moeder ziek en moest ze naar het ziekenhuis in Phnom Penh. Wij hielpen daarmee en ook zij en haar dochters wilden meer over God weten. Zo ontstonden kleine groepjes waarin we samen vertaalde bijbelgedeelten gebruikten en bespraken. We hadden ook een set van 114 bijbelverhalen gemaakt waarin een overzicht van Gods verhaal/plan wordt gegeven. In elk verhaal wordt een kort stukje tekst gevolgd door een A3-formaat tekening. Deze verhalen worden nu vaak eerst gebruikt bij mensen die meer over God willen weten. In kleine groepjes wordt dit dan gelezen en daarna wordt er over gepraat. Zo is er een huiskerk ontstaan die samenkomt in het huis van Phen. Hij is nu ook degene die het leidt. Verder is er ook een klein kerkje in een naburig dorp dat ontstaan is door het werk van een Khmer zendeling. Verder zijn er in anderen dorpen hier en daar nog wat individuele gelovigen.

13. Speelde Bijbelvertaling een rol bij het ontstaan van een gemeente? Welke?
Ja, vertaalde gedeelten speelden hier zeker een rol in. We denken wel dat het heel belangrijk is om zelf een ‘brief van Christus’ te zijn. Mensen kijken toch wel allereerst naar je leven en hoe je bent. Het was gaaf om te zien dat ook door het getuigenis van lokale christenen ook weer anderen meer wilden weten over God de Schepper. Naast de zondagdienst kwamen er door de week verscheidene groepjes samen om vertaalde bijbelgedeelten te lezen. Mannen, vrouwen, meiden. Het is mooi om te zien dat daardoor mensen stapje voor stapje gingen leren wie God is en wie Hij ook voor hen wil zijn.

14. Nu is het NT klaar. Hoe wordt het NT gebruikt?
In februari van dit jaar vond de opdraging van het Nieuwe Testament plaats. Er was ook een nieuwe editie gemaakt van het liedboek en een boekje met een aantal vertaalde gedeelten uit het Oude Testament. Het Nieuwe Testament wordt in kleine groepjes gebruikt en ook in de twee kerkjes die er zijn. Mensen komen niet uit zo’n leescultuur. Persoonlijk bijbellezen is iets nieuws. In groepjes is het haast makkelijker voor hen. Toch zien we ook dat er best een heel aantal probeert om dagelijks uit de bijbel te lezen. In ieder geval wordt dit wel gestimuleerd om daardoor te kunnen groeien in het geloof. Er zijn ook mensen die niet kunnen lezen en daarom hebben we ook het hele Nieuwe Testament opgenomen in samenwerking met de organizatie ‘Faith comes by hearing’. Er wordt nu nog gewerkt aan het toevoegen van geluidsfiles zodat het een gedramatiseerde versie wordt. We hopen dat deze opnames mensen zal helpen die moeilijk of niet kunnen lezen.

15. Wat doet de Bijbel met de Koei mensen? Wat hebben jullie gezien van het effect van het Woord van God in de taal van het hart?
We hebben gezien dat het Woord van God in de taal van het hart mensen verandert. Het is heel bijzonder om dat mee te maken. Ook spreekt het directer tot mensen dan de nationale taal. Het geeft bovendien waarde aan mensen.

16. Heb je wat voorbeelden hiervan?
De eerste keer dat ik het duidelijk zag, was tijdens de community check van de eerste 100 vertaalde verzen. Ik las de lofzang van Maria met mijn buurvrouw. We lazen het volgende vers: “Heersers stoot Hij van hun troon en wie gering is geeft hij aanzien. Wie honger heeft overlaadt hij met gaven, maar rijken stuurt hij weg met lege handen.” Dan kijkt ze me aan en zegt: “Geldt dit alleen voor Maria, of ook voor ons voor ons? Wil God ons Koei mensen ook aanzien geven?” Wow, wat gaaf om haar te kunnen zeggen dat God ook oog heeft voor de Koei mensen!
Een ander voorbeeld is van pas geleden. We waren bezig met de voorbereidingen van de opdraging. Er was een dans ingestudeerd en daarbij moest solo een Koei- lied worden gezongen. Een jonge vrouw werd daarvoor gevraagd, maar ze is heel verlegen en teruggetrokken en ze zag dat niet echt zitten. Ze ging naar huis en ging ervoor bidden. Toen dacht ze terug aan het verhaal van Mozes en had ze het gevoel dat God tegen haar zei: “Wie heeft jou een mond gegeven en wie heeft jou een tong gegeven? Ben Ik dat niet?” Het verhaal van Mozes in de verhalenset kwam weer in haar herinnering en daarom wilde deze jonge vrouw toch zingen tijdens de opdraging voor 400 mensen die luisterden.
Een andere jonge vrouw verwoordde het zo tijdens de opdraging: “Wie zijn wij, dat God naar ons, Koei mensen heeft omgezien en ons zijn Woord in onze eigen taal gegeven heeft.” Ze hebben de waarde van Gods Woord in hun eigen taal gezien!
17.Hoe was het contact met de thuisgemeente en TFC en wat hebben die relaties voor jullie betekend in de afgelopen jaren? Welke tip zou je een achterban in Nederland willen geven voor het steunen van een zendeling? We zijn heel dankbaar voor onze achterban en ons TFC. De meesten van ons thuisfront comité hebben de gelegenheid gehad om ons in Cambodja te bezoeken. Eén keer was het zelfs onverwachts! Het is mooi om zo samen herinneringen op te bouwen en het helpt als je bepaalde dingen probeert uit te leggen en het makkelijk wordt begrepen. Voor ons betekende het heel veel dat ons TFC geloofde in wat we deden en waarom we het deden. Ze staan achter ons. Het laatste boek dat we vertaalden was Hebreeën. In het 11e hoofdstuk kom je dan bij het ‘door het geloof’... We denken dat het door het geloof van heel veel mensen was dat we tot het punt zijn gekomen dat het Nieuwe Testament kon worden opgedragen. Het beste wat je dan ook kunt doen is biddend en gelovend achter iemand te staan.

18. Jullie dochter Tirsa groeide op in een Koei gemeenschap. Hoe was dat voor haar en hoe is het om nu naar Nederland te komen?
Tirsa geeft hier zelf antwoord op: Omdat ik ben opgegroeid in een Koei-dorp, voelde het daar voor mij als heel normaal. Ik heb er veel vrienden en heb letterlijk spelenderwijs de taal geleerd, wat enorm hielp bij het aanknopen van contacten. Vooral het sociale aspect van de Koei cultuur waardeer ik erg: alles delen, alles samen doen en vaak mensen om je heen. Dat maakt het terugkomen in Nederland zeker wel pittig. De manier van samenleven is hier namelijk heel anders: mensen zijn hier meer op zichzelf staand en in hun uitingen veel directer. Dit jaar wil ik graag naar de EH (Evangelische Hogeschool) gaan voor een Basisjaar: dan hoop ik nieuwe vrienden te vinden en in Nederland beter te integreren.

19.Wycliffe Nederland bestaat 50 jaar. Hoe bijzonder is dat? Wat zegt dat voor jullie?
We vinden dat een mooi en feestelijk moment. We zijn dankbaar dat we dat hier in Nederland mogen vieren. Voor ons voelt het ook wel extra feestelijk nu we zelf ervaren hebben hoe dankbaar mensen zijn om de Bijbel in hun eigen taal te hebben. Dat wil je vieren, toch?

Datum: 10 augustus 2020
Auteur: Wycliffe Bijbelvertalers Nederland
Foto: Wycliffe Bijbelvertalers Nederland
Website: http://www.wycliffe.nl

Dit artikel delen:

Meer nieuws: